درمان آریتمی قلبی با انجماد یا کرایوابلیشن (Cryo-Ablation) یکی از جدیدترین و ایمنترین روشهای کنترل ضربان نامنظم قلب است که بدون نیاز به جراحی باز انجام میشود. در این روش، پزشک با استفاده از سرمای کنترلشده، مسیرهای الکتریکی غیرطبیعی قلب را که عامل آریتمی هستند، منجمد و غیرفعال میکند. به این ترتیب، ریتم طبیعی قلب بازمیگردد و بیمار از تپشها و بینظمیهای آزاردهنده قلبی رهایی مییابد. این روش با دقت بالا، درد کم و دوره نقاهت کوتاه، امروز بهعنوان یکی از موفقترین درمانهای آریتمی در دنیا شناخته میشود که در ادامه این مقاله به طور کامل درباره آن صحبت کرده ایم.
منظور از کرایو ابلیشن (Cryoablation) چیست؟
کرایو ابلیشن (Cryoablation) یا ابلیشن با انجماد عملی است برای از کار انداختن کانون های آریتمی، که موجب ریتم غیرطبیعی در قلب شده اند. در این روش از فریز کردن یا انجماد برای از بین بردن آریتمی قلبی استفاده می شود. روش کرایو ابلیشن معمولا برای از بین بردن کانون های آریتمی که نزدیک راه های هدایتی الکتریکی طبیعی قلب هستند و همچنین در درمان آریتمی فیبریلاسیون دهلیزی استفاده می شود.
کرایو ابلیشن یک درمان مناسب برای این آریتمی خواهد بود. در این روش، از بالون هایی انعطاف پذیر و نازک، معروف به کرایو بالون (Cryoballoon) برای منجمد کردن و از بین بردن کانون آریتمی استفاده می شود. در واقع از قدرت سرما برای از کار انداختن سلول های قلبی که باعث آریتمی شده اند، استفاده خواهد شد.
چگونه انجماد باعث درمان آریتمی میشود؟
در قلب سالم، سیگنالهای الکتریکی از مسیرهای خاصی عبور میکنند و باعث انقباض منظم عضلات قلب میشوند. در آریتمی، این مسیرها دچار اختلال میشوند. در روش کرایو ابلیشن، پزشک از طریق کاتتر مخصوصی که از راه ورید (معمولاً از پا) وارد قلب میشود، ناحیهای که سیگنالهای غیرطبیعی تولید میکند را تا دمای حدود منفی ۷۰ درجه سانتیگراد منجمد میکند. این انجماد در نهایت باعث از بین رفتن سلولهای مسئول آریتمی شده و ریتم طبیعی قلب بدون اینکه به بافتهای سالم قلب آسیب جدی وارد شود، بازمیگردد.
انواع کاربردهای کرایو ابلشین
از این روش در از بین بردن کانون های آریتمی که به محل سیستم هدایتی قلب نزدیک است استفاده می کنند، زیرا در ابتدا اگر حین شروع انجماد محل مناسب نباشد و سیستم هدایتی صدمه ببیند با قطع آن عارضه موقت و قابل برگشت است.
مهمترین دلایل استفاده از درمان آریتمی ها با انجماد یا روش کرایو عبارتند از:
- زمانی که فیبریلاسیون دهلیزی که به دارو مقاوم بوده یا با یک داروی ضد آریتمی کنترل نشود.
- در مواردی خاص مانند زمانی که آریتمی باعث نارسایی قلب شده باشد.
- در مواقعی که در زمان رخداد آریتمی، بیمار علائمی مانند سنکوپ و افت شدید فشار خون داشته باشد.
تفاوت انجماد و سوزاندن برای درمان آریتمی قلبی
به تایید تحقیقات انجام شده و تجربیات درمان ما خصوصا در نواحی حساس قلب مانند دهلیز چپ روش انجماد در بسیاری از موارد ایمنتر و دقیقتر است با این حال تفاوت آن را با سوزاندن در جدول زیر شرح دادیم:
| ویژگیها | درمان با انجماد (Cryoablation) | درمان با سوزاندن (Radiofrequency Ablation) |
|---|---|---|
| روش عمل | استفاده از سرمای شدید برای تخریب بافت | استفاده از گرمای شدید برای سوزاندن بافت |
| دقت و کنترل | انجماد قابل بازگشت در مرحله آزمایشی | سوزاندن دائمی از همان ابتدا |
| احتمال آسیب به بافت سالم | کمتر | کمی بیشتر |
| احساس درد حین عمل | کمتر | ممکن است بیشتر باشد |
| کاربرد اصلی | درمان آریتمیهای دهلیزی بهویژه فیبریلاسیون دهلیزی | انواع مختلف آریتمیها |
| مدت زمان عمل | کمی طولانیتر | کوتاهتر |
کرایو ابلیشن مناسب چه کسانی است؟
- به فیبریلاسیون دهلیزی یا تاکیکاردی دهلیزی مبتلا هستند.
- درمان دارویی موثر نبوده یا باعث عوارض جانبی شده است.
- ساختار قلب طبیعی یا بدون آسیب جدی دارند.
- سن آنها بالای ۱۸ سال است و از سلامت عمومی مناسبی برخوردارند.
طول درمان کرایو ابلیشن قلب
فرآیند کرایوابلیشن قلب حدودا بین ۲ تا ۴ ساعت طول میکشد، اما مدت دقیق آن به نوع آریتمی، پیچیدگی مسیرهای الکتریکی قلب و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. بیمار در طول عمل هوشیار است ولی با داروهای آرامبخش سبک، احساس ناراحتی نمیکند. پس از اتمام عمل، بیمار عموما به مدت چند ساعت در بخش مراقبت پس از عمل تحت نظر قرار میگیرد تا ریتم قلبی، فشار خون و محل ورود کاتتر بررسی شود.
درمان ریتم قلب با ابلیشن
دوره نقاهت درمان آریتمی قلب با انجماد
در بیشتر موارد، بیمار همان روز یا روز بعد از بیمارستان مرخص میشود. در هفتهی اول پس از درمان، استراحت نسبی و پرهیز از فعالیتهای شدید بدنی توصیه میشود. اغلب بیماران طی ۷ تا ۱۰ روز به فعالیتهای روزمره بازمیگردند و احساس سبکی، آرامش و کاهش تپشهای ناگهانی را تجربه میکنند. البته برخی ممکن است در هفتههای اول، تپشهای موقتی خفیف داشته باشند که طبیعی و گذرا است و نشانهی تطبیق مجدد ریتم قلبی محسوب میشود. در مجموع، دورهی نقاهت کرایو ابلیشن نسبت به روشهای جراحی باز قلب بسیار کوتاهتر و راحتتر است.
اثرات درمان آریتمی با کرایوابلیشن دائمی است؟
مطالعات علمی در مراکز تخصصی قلب در اروپا و آمریکا نشان دادهاند که میزان موفقیت روش Cryo-Ablation در درمان آریتمیهای دهلیزی، بهویژه فیبریلاسیون دهلیزی پاروکسیسمال (Paroxysmal AF)، بین ۸۰ تا ۹۰ درصد است. این یعنی در اغلب بیماران، آریتمی به طور کامل کنترل شده و بازگشتی مشاهده نمیشود.
در بیماران مبتلا به آریتمیهای مزمن یا پیچیدهتر، ممکن است نیاز به تکرار درمان پس از چند ماه وجود داشته باشد، اما در مجموع میزان پایداری نتایج در طولانیمدت بسیار بالا است. مزیت دیگر این روش این است که در مقایسه با درمان دارویی، وابستگی بیمار به داروهای ضد آریتمی بهطور چشمگیری کاهش مییابد و کیفیت زندگی به سطح طبیعی بازمیگردد.
نتایج و اثربخشی درمان آریتمی قلبی با انجماد
| شاخص ارزیابی | میزان در کرایوابلیشن | توضیحات |
|---|---|---|
| موفقیت اولیه درمان | ۸۵٪ تا ۹۰٪ | کنترل کامل آریتمی در جلسه اول |
| پایداری نتایج در ۱۲ ماه | ۷۵٪ تا ۸۰٪ | بازگشت محدود در موارد خاص |
| کاهش نیاز به دارو | بیش از ۶۰٪ بیماران | کاهش وابستگی به داروهای ضد آریتمی |
| عوارض جدی | کمتر از ۲٪ | شامل خونریزی یا آسیب خفیف به عروق |
| رضایت بیماران | بالای ۹۰٪ | احساس آرامش، بهبود خواب و عملکرد قلب |
| مدت بستری | کمتر از ۲۴ ساعت | ترخیص سریع و بازگشت به فعالیت روزانه |
نحوه درمان آریتمی قلب با عمل انجماد
پزشک معالج بالون ها را از یک رگ خونی در قسمت بالایی ساق پا یا کشاله ران وارد بدن و با استفاده از تکنیک های تصویربرداری آن را به سمت قلب هدایت می کند. سپس هنگامی که بالون ها به قسمتی از قلب به نام دهلیز چپ رسید، آنها را در محلی که وریدهای ریوی به دهلیز چپ می ریزند قرار می دهد. پزشک بالون را باز و با ایجاد سرمای شدید توسط گاز داخل بالون، مقدار کمی از بافت قلب که باعث ایجاد سیگنال های الکتریکی نامنظم می شود را از بین می برد تا جلوی ایجاد آریتمی قلب گرفته شود. این عمل نیاز به بیهوشی عمیق ندارد و به بیمار داروی ضد لخته تزریق می شود تا در حین عمل لخته ایجاد نشود.
مراقبت های بعد از درمان آریتمی قلبی با انجماد
- استراحت نسبی تا چند روز پس از عمل
- مصرف داروهای تجویز شده توسط متخصص قلب
- پیگیری ریتم قلب با نوار قلب یا هولتر
- پرهیز از مصرف کافئین، الکل و سیگار
- کنترل فشار و قند خون
- مراجعه منظم به پزشک برای بررسی مجدد
مزایا عمل کرایو ابلیشن (انجماد کردن)
مزیت اصلی استفاده از سرما به جای گرما این است که پزشکان می توانند بافت را به مقدار کمتر از میزان درمانی سرد کنند تا قبل از غیرفعال کردن دائمی بافت، تعیین کنند که این ناحیه سلولی از بافت قلب همان کانون آریتمی هست یا خیر. اگر پزشکان تشخیص دهند که سلولهای نادرست را غیرفعال کرده اند، می توانند به سادگی با اجازه دادن به بافت برای گرم شدن، عملکرد طبیعی را به سلول ها برگردانند.
در درمان آریتمی فیبریلاسیون دهلیزی استفاده از روش کرایو ابلیشن نسبت به روش ابلیشن با گرما با سرعت بالاتر و زمان کمتر عمل همراه است، اما میزان موفقیت در هر دو روش تقریبا برابر خواهد بود، مخصوصا اگر پزشک در هر دو روش تجربه کافی داشته باشد.
خطرات و عوارض احتمالی کرایو ابلیشن
مانند هر روش درمانی، ممکن است عوارضی رخ دهد. عوارض احتمالی روش انجماد شامل موارد زیر می شود:
- سوراخ شدن قلب و و وارد شدن خون به فضای اطراف قلب (پریکارد) که احتمال آن خیلی کم و در صورت ایجاد قابل کنترل است.
- ایجاد لخته حین عمل و سکته مغزی که معمولا با تزریق داروی ضد لخته و اندازه گیری مقدار اثر آن حین عمل احتمال آن بسیار کم خواهد بود.
- تنگ شدن محل ورودی وریدهای ریوی که بسیار نادر است، مخصوصا وقتی پزشک تجربه زیادی در انجام این عمل داشته باشد.
- ممکن است خونریزی در محل ورود بالون به کشاله ران ایجاد شود که با رعایت اصول خاص و فشار مناسب بر روی محل ورودی توسط تیم پزشکی، احتمال آن بسیار کم می شود.
توجه داشته باشید که انجام این روش با بهترین متخصص آریتمی قلبی، احتمال بروز عوارض را تا حد قابل توجهی کاهش می دهد، لذا در انتخاب پزشک متخصص دقت لازم را داشته باشید.
چه کسانی نباید از روش انجماد برای آریتمی قلبی استفاده کنند؟
با اینکه کرایوابلیشن یکی از ایمنترین روشهای درمان آریتمی است، اما برای همه مناسب نیست. در بیمارانی که نارسایی شدید قلبی دارند یا عملکرد بطن چپ آنها به شدت کاهش یافته است، این روش میتواند خطرناک باشد. همچنین در بیمارانی که در قلب آنها لخته خونی (ترومبوس) وجود دارد، انجام این عمل ممکن است منجر به حرکت لخته و خطر آمبولی شود.
در زنان باردار، به دلیل استفاده از اشعه در حین تصویربرداری، عموما انجام کرایوابلیشن توصیه نمیشود مگر در موارد اضطراری. همچنین بیماران مبتلا به اختلالات انعقادی خون، عفونت فعال، یا کسانی که پیسمیکر یا دفیبریلاتور قلبی دارند، باید پیش از تصمیمگیری نهایی حتماً با متخصص الکتروفیزیولوژی قلب مشورت کنند.
روش کرایوابلیشن قلب برای کودکان نیز کاربرد دارد؟
در برخی موارد خاص، روش کرایو ابلیشن میتواند برای کودکان و نوجوانان مبتلا به آریتمیهای مادرزادی یا تاکیکاردی فوقبطنی (SVT) نیز استفاده شود. در این موارد، پزشکان از کاتترهای ظریفتر و دوز سرمای کنترلشدهتر استفاده میکنند تا آسیبی به بافتهای حساس قلب کودک وارد نشود. از آنجا که کودکان اغلب تحمل روشهای جراحی باز یا طولانی را ندارند، کرایوابلیشن یک گزینهی کمتهاجمی، سریع و با عوارض بسیار پایینتر برای آنها محسوب میشود. با این حال، تصمیم نهایی درمان آریتمی قلبی در کودکان بر عهده پزشک است و پس از بررسی دقیق نوع آریتمی، وضعیت عمومی بدن، و پاسخ به دارو اتخاذ میشود.
هزینه درمان آریتمی با انجماد
هزینهی کرایو ابلیشن در ایران به عوامل مختلفی از جمله نوع آریتمی، مرکز درمانی، نوع تجهیزات (سیستم Arctic Front یا Freezor) و میزان پوشش دهی بیمه بستگی دارد. در سال 1404، میانگین هزینهی این درمان در ایران بین 60 تا 150 میلیون تومان برآورد میشود. در مقایسه، هزینهی ابلیشن با امواج رادیویی (RFA) بین 40 تا 100 میلیون تومان است، اما کرایوابلیشن اگرچه کمی گرانتر است، مزایایی همچون دقت بالاتر، درد کمتر و عوارض کمتر دارد. همچنین در بسیاری از بیماران، بیمههای تکمیلی یا پایه مانند تامین اجتماعی بخشی از هزینه را تقبل میکنند، بهویژه اگر روش به تایید متخصص قلب برسد.
نجات ریتم قلب با انجماد..
درمان آریتمی قلبی با انجماد یا کرایوابلیشن، تحول بزرگی در درمان اختلالات ریتم قلب ایجاد کرده است. این روش با دقت بالا، ایمنی زیاد و نتایج ماندگار، توانسته جایگزین بسیاری از درمانهای تهاجمی و دارویی شود. دکتر علیرضا قربانی شریف، متخصص قلب و عروق و فوقتخصص آریتمی، با بهرهگیری از فناوریهای روز کرایو ابلیشن، آمادهی ارزیابی و درمان بیماران مبتلا به آریتمی است. مشاوره و بررسی دقیق توسط ایشان میتواند بهترین مسیر درمانی و مطمئنترین گزینه را برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب شما تعیین کند.