آریتمی قلبی چیست؟ 5 نکته مهمی که باید بدانید!!

آریتمی قلبی در واقع ریتم یا ضربان غیرطبیعی در تپش قلب است. انواع مختلفی از آریتمی وجود دارد اما همه‌ی آن‌ها به دلیل مشکل در سیستم هدایت الکتریکی قلب رخ می‌دهند. بعضی از آریتمی‌ها مشکلات جدی‌ می‌توانند ایجاد کنند و بعضی دیگر از آن‌ها سبب مشکلات متوسط تا خفیف می‌شوند.

تاکیکاردی به شرایطی گفته می‌شود که ضربان قلب سریع‌تر از حد عادی باشد، (بالای 100 ضربه در دقیقه) که بنا به دلایل مختلفی مانند ورزش، ترس، کم‌خونی یا پرکاری غده تیروئيد می‌تواند ایجاد شود. برادی‌کاردی به شرایطی گفته می‌شود که ضربان قلب کمتر از حد عادی باشد (کمتر از 60 ضربه در دقیقه)

منظور از آریتمی قلبی چیست؟

آریتمی قلبی ضربان قلب نامنظم است و زمانی رخ می‌دهد که سیگنال‌های الکتریکی هماهنگ کننده ضربان قلب به درستی کار نکنند. سیگنال دهی معیوب باعث می‌شود که ضربان قلب خیلی سریع، خیلی کند یا نامنظم باشد. آریتمی‌های قلبی ممکن علائم و نشانه‌های آزاردهنده ایجاد کند و گاهی حتی زندگی فرد را تهدید کند. با این حال، گاهی اوقات طبیعی است که یک فرد ضربان قلب سریع یا کند داشته باشد. به عنوان مثال، ضربان قلب ممکن است با ورزش افزایش یابد یا در طول خواب کند شود.

نکاتی مهم در مورد آریتمی قلبی

آریتمی قلبی همیشه خطرناک نیست، اما نادیده گرفتن آن هم درست نیست. آگاهی از نکات مهم درباره این اختلال به شما کمک می‌کند علائم را بهتر بشناسید، اضطراب کمتری داشته باشید و در زمان مناسب برای بررسی تخصصی اقدام کنید.

1. همه آریتمی‌های قلبی خطرناک نیستند و بسیاری از آن‌ها خوش‌خیم و قابل کنترل هستند.
2. آریتمی قلبی ممکن است بدون علامت باشد و تنها در بررسی‌های پزشکی تشخیص داده شود.
3. استرس، کم‌خوابی و مصرف برخی محرک‌ها می‌توانند آریتمی را تشدید کنند.
4. نوع آریتمی و شرایط فردی تعیین‌کننده روش درمانی آن هستند.
5. تشخیص و ارزیابی آریتمی باید حتماً توسط بهترین متخصص آریتمی قلبی در تهران  انجام شود، نه بر اساس حدس و تجربه شخصی.

ضربان طبیعی قلب چگونه تنظیم می‌شود؟

ریتم طبیعی قلب توسط سیگنال‌های الکتریکی منظم که از گره سینوسی در دهلیز راست شروع می‌شوند، کنترل می‌گردد. این پیام‌ها به‌صورت هماهنگ در مسیرهای مشخصی حرکت می‌کنند و باعث انقباض منظم دهلیزها و بطن‌ها می‌شوند. زمانی که این مسیر یا منبع تولید پیام دچار اختلال شود، نظم ضربان به‌هم می‌ریزد و آریتمی قلبی ایجاد می‌شود.

مهمترین دلایل ایجاد آریتمی قلبی

آریتمی قلبی معمولاً نتیجه اختلال در سیستم الکتریکی قلب است، اما عوامل مختلفی می‌توانند این اختلال را ایجاد یا تشدید کنند. مهم ترین دلایل آریتمی قلبی شامل موارد زیر می شود:

• بیماری عروق کرونر (که ممکن است منجر به آنژین یا حمله قلبی شود)
• بیماری‌های دریچه قلب
• فشار خون بالا
• بالا رفتن سن
• اختلال در عضلات قلبی
• ناهنجاری‌های مادرزادی در مسیرهای الکتریکی
• دلایلی که به قلب ارتباط ندارد
• بعضی از داروها و افزایش هورمون‌های تیروئید می توانند باعث ایجاد آریتمی باشند و در بعضی موارد دلیل مشخصی برای آریتمی وجود ندارد.

بیشتر بخوانید: تاثیر استرس بر آریتمی قلبی و عملکرد قلب

شایع ترین انواع آریتمی قلب

بعضی از انواع آریتمی از انواع دیگر خطرناکتر هستند. ضربان قلب خیلی سریع یا خیلی آهسته می‌تواند باعث جریان خون به قلب کاهش یابد و در بعضی موارد می‌تواند باعث نارسایی قلبی یا حتی مرگ شود.

آریتمی‌های قلبی شامل طیف وسیعی از اختلالات در ریتم ضربان قلب هستند که برخی از آنها شایع و عموما بی‌خطرند و برخی دیگر می‌توانند خطرناک و تهدید کننده حیات باشند. در ادامه، رایج‌ترین انواع آریتمی‌ها با توضیح مختصر آورده شده‌اند و سپس یک جدول خلاصه نیز ارائه شده است.

1- نامنظم بودن ضربان قلب (Extrasystoles)

 ضربان‌های اضافی که ممکن است در میان ضربان طبیعی ایجاد شوند. این نوع آریتمی بسیار شایع و اغلب بی‌خطر است و معمولاً فرد متوجه آن نمی‌شود. در حالت درازکش ممکن است به صورت ضربه‌ای خفیف در قفسه سینه حس شود. مصرف کافئین و الکل می‌تواند آن را تشدید کند.

2- تاکیکاردی فوق‌بطنی (SVT)

 نوعی ضربان سریع قلب که در نواحی بالای بطن‌ها آغاز می‌شود و منجر به تپش سریع و ناگهانی قلب می‌گردد.

3- فیبریلاسیون دهلیزی (AF)

 شایع‌ترین آریتمی جدی؛ ناشی از اختلال در سیگنال‌دهی گره سینوسی، که باعث ضربان نامنظم و غالباً سریع دهلیزها می‌شود.

4- فلوتر دهلیزی

 مشابه فیبریلاسیون دهلیزی اما منظم‌تر. دهلیزها تا حدود 300 بار در دقیقه منقبض می‌شوند، اما بطن‌ها معمولاً تنها به 75 تا 150 ضربه در دقیقه پاسخ می‌دهند.

5- تاکیکاردی بطنی (VT)

 در این حالت، ضربان دهلیزها طبیعی است اما بطن‌ها با سرعت بالایی (120 تا 200 ضربه در دقیقه) می‌تپند.

6- فیبریلاسیون بطنی (VF)

 وضعیتی بسیار خطرناک که در آن بطن‌ها توانایی انقباض مؤثر ندارند و خون از قلب خارج نمی‌شود. در صورت عدم درمان فوری، می‌تواند منجر به ایست قلبی شود.

7- بلوک قلبی

 زمانی رخ می‌دهد که انتقال تکانه‌های الکتریکی بین دهلیزها و بطن‌ها مختل شود. این اختلال می‌تواند جزئی یا کامل باشد و باعث نامنظمی یا کندی ضربان قلب شود.

علائم آریتمی قلبی

علائم آریتمی قلبی بسته به نوع آن می‌تواند بسیار متفاوت باشد؛ برای مثال ممکن است فقط تپش قلب خفیف را تجربه کنید، در حالی که برخی دیگر علائم واضح‌تری دارند. برخی از نشانه های آریتمی قلبی به شرح زیر است:

• تپش قلب و ضربان نامنظم
  شایع‌ترین علامت آریتمی قلبی، احساس تپش یا نامنظم شدن ضربان قلب است که به‌صورت کوبیدن، لرزش یا مکث در ضربان حس می‌شود.
• سرگیجه و سبکی سر
  در برخی انواع آریتمی، کاهش خون‌رسانی مناسب به مغز می‌تواند باعث سرگیجه یا احساس سبکی سر شود که معمولاً در آریتمی‌های کند یا بسیار سریع دیده می‌شود.
• تنگی نفس و خستگی
  آریتمی قلبی می‌تواند باعث شود قلب نتواند خون را به‌طور مؤثر پمپ کند و در نتیجه تنگی نفس یا خستگی زودرس ایجاد شود. این علامت به‌ویژه هنگام فعالیت بیشتر احساس می‌شود.

درمان قطعی آریتمی قلبی

آریتمی‌های قلبی بسته به نوع، شدت و علت زمینه‌ای به روش‌های مختلفی درمان می‌شوند. در برخی موارد، کنترل بیماری‌های همراه مانند فشار خون بالا یا بیماری عروق کرونر می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی ریتم قلب را بهبود دهد. انتخاب روش درمانی همیشه بر اساس تشخیص پزشک متخصص قلب صورت می‌گیرد.

در جدول زیر روش های درمان آریتمی قلبی را مشاهده می‌کنید.

روش درمانی	شرح روش
دارو درمانی	نوع داروی مورد استفاده بسته به نوع آریتمی تعیین می‌شود و می‌تواند به کنترل ضربان قلب یا بازگرداندن ریتم طبیعی کمک کند.
ابلیشن قلب (Catheter Ablation)	در این روش یک کاتتر از طریق رگ پا وارد قلب می‌شود و با استفاده از انرژی حرارتی یا سرمای شدید، بخشی از بافتی که منشاء آریتمی است از بین می‌رود.
کاردیوورژن	تحت بیهوشی انجام می‌شود و با وارد کردن شوک الکتریکی کنترل‌شده به قلب، ریتم غیرطبیعی به حالت طبیعی بازمی‌گردد.
ضربان‌ساز مصنوعی (Pacemaker)	دستگاه کوچکی که زیر پوست قفسه سینه قرار می‌گیرد و در موارد گرفتگی یا کندی شدید ضربان، قلب را تحریک به ضربان طبیعی می‌کند.
دفیبریلاتور قابل کاشت (ICD)	وسیله‌ای شبیه به ضربان‌ساز که زیر پوست قرار می‌گیرد، ریتم قلب را لحظه‌به‌لحظه پایش می‌کند و در صورت بروز آریتمی خطرناک با شوک الکتریکی آن را متوقف می‌سازد.

نحوه درمان آریتمی با عمل انجماد (کریو ابلیشن)

Cryoablation (کریو ابلیشن) عملی است که برای از کار انداختن کانون‌های آریتمی، که سبب ایجاد سیگنال‌های اشتباهی به سمت قلب شده و ریتم طبیعی قلب را بهم می‌زنند انجام می‌شود. کریو ابلیشن یک درمان مناسب برای فیبریلاسیون دهلیزی است و زمانی انجام می‌شود که داروها و سایر درمان‌ها قلب را به ریتم طبیعی باز نمی‌گردانند. در درمان آریتمی قلبی با انجماد، از بالون‌های انعطاف پذیر نازک، معروف به کاتتر بالون، برای تعیین محل و منجمد کردن بافت قلب استفاده می‌کنند. همچنین از قدرت سرما برای از کار انداختن سلول‌های قلبی که باعث آریتمی می‌شوند استفاده می‌شود.

پزشک بالون‌ها را در یک رگ خونی، عموما در قسمت بالایی ساق پا یا کشاله ران وارد می‌کند و با استفاده از تکنیک‌های تصویربرداری پیشرفته برای راهنمایی، این لوله‌ها را به سمت قلب هدایت می‌کنند. هنگامی که بالون‌ها به قسمتی از قلب که به ورید ریوی باز می شود، می‌رسد پزشک سرمای شدید را از طریق بالون‌ها مستقیماً به مقدار کمی از بافت قلب که سبب ایجاد سیگنال‌های الکتریکی نامنظم می‌شود هدایت می‌کند تا کانون‌های آریتمی از بین بروند. سپس قلب به حالت اولیه باز می‌گردد. این عمل نیاز به بیهوشی عمیق ندارد و به بیمار داروی ضد لخته تزریق می‌شود تا در حین عمل لختگی ایجاد نشود.

در ویس زیر رضایت بیمار عزیز از درمان آریتمی قلبی توسط دکتر قربانی شریف را بشنوید.

میزان موفقیت عمل کریو ابلیشن و عوارض احتمالی

میزان موفقیت عمل کریوابلیشن برای درمان فیبریلاسیون دهلیزی (آریتمی قلبی) به طور کلی بسیار خوب است. موفقیت به عوامل مختلفی مانند طول مدت فیبریلاسیون دهلیزی، وجود هرگونه مشکل قلبی دیگر مانند بیماری دریچه‌ای یا بیماری عروق کرونر، اندازه دهلیزها و نوع فیبریلاسیون دهلیزی بستگی دارد.

مانند هر روش پزشکی، ممکن است عوارضی رخ دهد. عوارض احتمالی شامل موارد زیر می‌شود:

• سوراخ شدن قلب

• سکته مغزی

• حمله قلبی و باریک شدن وریدهای ریوی

• ممکن است خونریزی در محل ورود بالون‌ها در پا رخ دهد.

تشخیص آریتمی قلبی بر اساس شرح حال، معاینه و استفاده از ابزارهای تشخیصی انجام می‌شود. هدف از این بررسی‌ها، شناسایی نوع دقیق آریتمی و ارزیابی اهمیت آن است. این عارضه با روش های زیر قابل تشخیص است:

• نوار قلب (ECG):
  نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را در یک بازه کوتاه ثبت می‌کند و اولین و پایه‌ای‌ترین ابزار برای تشخیص بسیاری از آریتمی‌های قلبی محسوب می‌شود.
• هولتر مانیتورینگ قلب:
  در این روش، ریتم قلب به‌طور مداوم طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت ثبت می‌شود و برای شناسایی آریتمی‌های متناوب یا وابسته به فعالیت روزانه کاربرد دارد.
• مانیتورینگ طولانی‌مدت یا رکوردر رویداد:
  این دستگاه برای ثبت ضربان قلب در بازه‌های طولانی‌تر استفاده می‌شود و زمانی به کار می‌رود که علائم به‌صورت پراکنده و غیرقابل پیش‌بینی بروز می‌کنند.
• تست ورزش قلب:
  تست ورزش قلب کمک می‌کند مشخص شود آیا آریتمی در هنگام فعالیت بدنی یا افزایش ضربان قلب تشدید می‌شود یا خیر.
• اکوکاردیوگرافی:
  اکو قلب ساختار و عملکرد عضله و دریچه‌های قلب را بررسی می‌کند و به شناسایی بیماری‌های زمینه‌ای مؤثر در بروز آریتمی کمک می‌نماید.
• مطالعه الکتروفیزیولوژی قلب:
  این بررسی تخصصی با ورود کاتتر به قلب انجام می‌شود و برای تشخیص دقیق منشأ آریتمی‌های پیچیده یا مقاوم به درمان به کار می‌رود.

چه افرادی باید تحت بررسی آزمایش های تکمیلی قرار بگیرند؟

در اکثر موارد پزشک با معاینه و اندازه‌گیری ضربان نبض شما به سادگی می تواند آریتمی را تشخیص دهد. بعضی افراد ممکن است دچار سرگیجه یا غش شوند که علت آن آریتمی متناوب می‌باشد، در این افراد تست های تشخیصی مانند الکتروکاردیوگرام می‌تواند در تشخیص آریتمی و نوع آن کمک کننده باشد.

گاهی اوقات آریتمی متناوب با انجام یک تست الکتروکاردیوگرام در شرایط استاندارد قابل تشخیص نیست بنابراین ممکن است پزشک از شما بخواهد که هنگام راه رفتن روی تردمیل یا انجام فعالیت‌های دیگر این تست را برای شما انجام دهد تا هر نوع فعالیت غیرطبیعی قلب در هنگام فعالیت ثبت شود.

اگر تپش قلب دارید، ضربان قلب را نامنظم حس می‌کنید یا دچار سرگیجه، تنگی نفس و ضعف بی‌دلیل شده‌اید، بهتر است این علائم را جدی بگیرید و برای بررسی دقیق اقدام کنید. آریتمی قلبی در بسیاری از موارد قابل کنترل است، به شرطی که به‌موقع و درست تشخیص داده شود.

مراجعه به پزشکی که تجربه تخصصی در ارزیابی آریتمی‌ها دارد، کمک می‌کند نوع اختلال ضربان به‌درستی مشخص شود و از نگرانی‌های بی‌مورد یا درمان‌های نادرست جلوگیری شود. دکتر علیرضا قربانی شریف در کلینیک تخصصی آریتمی قلبی Arrhythmia clinic با بررسی دقیق علائم، نوار قلب و شرایط فردی شما، مسیر تشخیص و درمان  را متناسب با وضعیت قلبتان طراحی می‌کنند تا با خیال آسوده‌تری سلامت قلب خود را مدیریت کنید.

*~ پاسخ به سوالات متداول در رابطه با آریتمی قلبی ~*