برادی کاردی (Bradycardia) یا کندی ضربان قلب به شرایطی گفته میشود که قلب با سرعتی کمتر از حد معمول میتپد. در بیشتر بزرگسالان، ضربان قلب در حالت استراحت معمولاً بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه است و زمانی که تعداد ضربان قلب به کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه برسد، از اصطلاح برادی کاردی استفاده میشود.
البته موارد استثنایی نیز وجود دارد مانند زمانی که افراد در خواب عمیق هستند یا در ورزشکاران حرفهای، در این افراد ضربان قلب زیر 60 ضربه به عنوان بیماری محسوب نمیشود.
با این حال، پایین بودن ضربان قلب همیشه به معنای وجود بیماری نیست. ورزشکاران حرفهای، افراد جوان و افرادی که آمادگی جسمانی بالایی دارند ممکن است در حالت استراحت ضربان قلب کمتر از ۶۰ داشته باشند، بدون آنکه مشکلی برای سلامت آنها ایجاد شود. ضربان قلب هنگام خواب نیز بهطور طبیعی کاهش پیدا میکند.
اهمیت برادی کاردی زمانی بیشتر میشود که ضربان قلب آنقدر کاهش پیدا کند که قلب نتواند خون و اکسیژن کافی را به مغز و سایر اندامهای بدن برساند. در چنین شرایطی فرد ممکن است علائمی مانند سرگیجه، ضعف، خستگی، تنگی نفس یا حتی غش را تجربه کند.
برادی کاردی چیست؟
قلب انسان دارای یک سیستم الکتریکی طبیعی است که زمان و سرعت انقباض عضله قلب را کنترل میکند. گره سینوسی یا Sinus Node که در قسمت بالایی قلب قرار دارد، بهعنوان ضربانساز طبیعی قلب عمل میکند و پیامهای الکتریکی لازم برای ایجاد هر ضربان را تولید میکند.
اگر تولید این پیامها کند شود یا انتقال پیام الکتریکی در قسمتهای مختلف قلب با اختلال مواجه شود، ممکن است ضربان قلب کاهش پیدا کند.
در بزرگسالان معمولاً ضربان قلب کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه بهعنوان برادی کاردی در نظر گرفته میشود. با این وجود، پزشک برای تشخیص بیماری تنها به عدد ضربان قلب توجه نمیکند و شرایط فرد، سن، وضعیت جسمانی و وجود یا عدم وجود علائم نیز اهمیت زیادی دارد.
برای مثال، ضربان قلب ۵۰ در یک ورزشکار سالم ممکن است کاملاً طبیعی باشد، اما همین عدد در فردی که دچار سرگیجه، ضعف یا غش شده است میتواند نیازمند بررسی پزشکی باشد.
انواع برادی کاردی
برادی کاردی که نوعی از آریتمی قلبی است میتواند به شکلهای مختلفی ایجاد شود.
برادی کاردی سینوسی
برادی کاردی سینوسی یکی از شایعترین انواع کندی ضربان قلب است. در این حالت پیام الکتریکی همچنان از گره سینوسی آغاز میشود، اما تعداد پیامها در هر دقیقه کمتر از حد معمول است.
این حالت در برخی ورزشکاران و افراد سالم طبیعی است، اما گاهی نیز میتواند در اثر بیماری یا مصرف دارو ایجاد شود.
سندرم سینوس بیمار
در این حالت عملکرد گره سینوسی دچار اختلال میشود. ممکن است فرد دورههایی از ضربان قلب بسیار آهسته داشته باشد و گاهی ضربان قلب بین سرعت زیاد و کم تغییر کند.
بلوک قلبی
در بلوک قلبی، انتقال پیام الکتریکی بین بخشهای مختلف قلب مختل میشود. بلوک قلب درجات مختلفی دارد و بعضی انواع آن ممکن است نیازمند درمان جدیتری باشند.
| نوع | علائم | علت |
|---|---|---|
| برادی کاردی سینوسی | خستگی، سرگیجه، ضعف یا بدون علامت | کاهش سرعت فعالیت گره سینوسی؛ گاهی طبیعی در ورزشکاران یا هنگام خواب |
| اختلال عملکرد گره سینوسی | سرگیجه، ضعف، غش، خستگی و کاهش تحمل فعالیت | اختلال در عملکرد ضربانساز طبیعی قلب |
| سندرم تاکیکاردی–برادیکاردی | تپش قلب، سرگیجه، ضعف و گاهی غش | تغییر متناوب ریتم قلب بین ضربان سریع و کند |
| بلوک قلبی درجه دو | خستگی، سرگیجه، ضعف و احساس نزدیک شدن به غش | اختلال در انتقال بخشی از پیامهای الکتریکی از دهلیز به بطن |
| بلوک قلبی درجه سه | ضعف شدید، سرگیجه، غش، تنگی نفس یا درد قفسه سینه | قطع کامل انتقال پیام الکتریکی بین دهلیزها و بطنها |
دلایل ایجاد برادی کاردی
مهم ترین دلایل آریتمی برادی کاردی شامل موارد زیر می شود:
- مشکلاتی در گره سینوسی دهلیزی یا ضربانساز طبیعی قلب
- مشکلاتی که مربوط به اختلال در جریان الکتریکی قلب هستند.
- کم کاری تیروئد
- آسیبهای قلبی مانند بیماری قلبی یا حمله قلبی
- بعضی از داروهای قلبی ممکن است باعث ایجاد عوارض جانبی مانند برادیکاردی شوند.
افرادی که دچار شرایطی هستند که قلب آنها تحت فشار قرار دارد یا اینکه به بافت قلب آنها آسیب وارد شده است بیشتر در معرض بیماری برادیکاردی قرار دارند، دیگر عوامل موثر در این بیماری شامل موارد زیر میشود:
- فشار خون بالا
- سیگار کشیدن
- سوء مصرف الکل
- مصرف مواد مخدر
- مشکلات روحی مانند استرس یا اضطراب
- سن (برادی کاردی در افرادی که سن بالاتر دارند شیوع بیشتری دارد.)
- بیماری های ایسکمیک قلب، برادیکاردی میتواند به علت انفارکتوس میوکارد یا دیگر بیماریهای قلبی ایجاد شود.
علائم آریتمی برادی کاردی
همانطور که گفته شد زمانی که ضربان قلبی به زیر ۶۰ ضربه در دقیقه برسد برادیکاردی ایجاد میشود، برادیکاردی میتواند باعث شود که خون کافی به مغز نرسد، علائمی که ممکن است به علت این اختلال روی دهد شامل موارد زیر میباشد:
- خستگی یا احساس ضعف
- سرگیجه
- گیج بودن
- غش کردن
- تنگی نفس
- مشکل در هنگام انجام ورزش
درصورتی که این علائم را دارید برای تشخیص و درمان به متخصص قلب مراجعه کنید.
برادی کاردی چگونه تشخیص داده میشود؟
متداولترین روش تشخیص برادیکاردی استفاده از الکتروکاردیوگرام است که به نام ECG است.
انواع تست که جهت تشخیص برادیکاردی ممکن است استفاده شوند شامل موارد زیر است:
- الکتروکاردیوگرام: ECGو یا نوار قلب برای این آزمایش حسگرهای کوچکی به قفسه سینه و بازو وصل میشود تا فعالیت الکتریکی قلب را اندازهگیری کنند.
- تست ورزش: در این روش عملکرد قلب تحت شرایط استرس ارزیابی میشود و پاسخ افزایش ضربان قلب به ورزش بررسی می شود.
- هولترمانیتورینگ: یک مانیتور کوچک است که به بیمار نصب میشود تا عملکرد ضربان قلبی او را در طی روز اندازهگیری نماید، گاهی اوقات اختلالات قلبی در زمان انجام تستهای معمولی مشخص نمیشود، در این زمان پزشک از هولتر قلب استفاده می نماید که معمولاً به مدت یک یا چند روز بسته به تشخیص پزشک بیمار باید آن را به همراه خود داشته باشد تا هرگونه آریتمی یا اختلالات قلبی را تشخیص دهد.
- تست تیلت Tilt Test: در این تست مشخص میشود که اینکه آیا ضربان کند علت علائم بیمار مانند غش کردن یا سنکوپ باشد.
- آزمایش خون در مواردی که ممکن است عللی مانند کم کاری تیروئید باعث برادیکاردی شده باشند ممکن است پیشنهاد شود.
- تست خواب در صورتی که پزشک حدس بزند که ممکن است شما دچار آپنه خواب باشید برای شما تجویز خواهد شد.
درمان برادی کاردی
اگر شما به صورت مداوم دچار برادیکاردی نباشید ممکن است احتیاج به درمان خاصی نداشته باشید، اما اگر علائم برادیکاردی را به صورت منظم تجربه میکنید وبرای پزشک کامل مشخص شده باشد علت علائم شما مربوط به ضربان های پایین است به درمانهای خاص نیاز دارید که شامل این موارد میشود:
- اگر داروی خاصی مصرف میکنید که باعث ایجاد برادیکاردی در شما شده است، باید مصرف آن دارو را قطع کنید و با یک داروی دیگر جایگزین نمایید.
- اگر علت های قابل برطرف شدن وجود دارد مانند برادی کاردی بدنبال سکته قلبی و یا بدنبال عمل جراحی قلب باز و یا بدنبال عمل درمانی برای آریتمی ممکن است اختلال بعد از مدت کوتاهی برطرف شودوباید دره زمانی مشخصی را صبر کرد.
- داروهایی مانند آتروپین به صورت موقت ممکن است تجویز شود .
- ضربان ساز یا پیس میکر های موقت که بخصوص در مواقعی که احتمال برطرف شدن برادی کاردی وجود دارد و یا در موارد ی برای کنترل علائم بیمار قبل از تعبیه دستگاه ضربان ساز یا پیس میکرهای دائم استفاه می شود.
- ضربان ساز یا پیس میکرهای دائم ضربان ساز درمواقعی که ضربان های بسیار کند علامت دار و یا اختلات شدید در سیستم هدایتی قلب یعنی بلوک های دهلیزی-بطنی وجود دارد توسط متخصصین در زیر پوست و کار گذاشته میشود.
چه زمانی برادی کاردی خطرناک است؟
خطرناک بودن برادی کاردی بیشتر از آنکه تنها به عدد ضربان قلب وابسته باشد، به تأثیر آن بر خونرسانی بدن و علائم بیمار بستگی دارد.
اگر ضربان قلب پایین با یکی از موارد زیر همراه باشد، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت دارد:
- غش یا از دست دادن هوشیاری
- درد قفسه سینه
- تنگی نفس شدید
- سرگیجه شدید
- گیجی یا کاهش سطح هوشیاری
- ضعف شدید و ناگهانی
درد قفسه سینه مداوم، غش یا دشواری شدید در تنفس میتواند نشانه یک وضعیت اورژانسی باشد و نیاز به دریافت خدمات فوری پزشکی دارد.
آیا میتوان از برادی کاردی پیشگیری کرد؟
همه انواع برادی کاردی قابل پیشگیری نیستند؛ زیرا برخی موارد در نتیجه افزایش سن یا مشکلات سیستم الکتریکی قلب ایجاد میشوند.
با این حال، مراقبت از سلامت قلب میتواند احتمال ابتلا به بسیاری از بیماریهای قلبی را کاهش دهد. رعایت رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد، کنترل فشار خون، حفظ وزن مناسب و پرهیز از استعمال دخانیات از اقدامات مفید برای حفظ سلامت قلب هستند.
افرادی که داروهای مؤثر بر ضربان قلب مصرف میکنند نیز باید داروهای خود را دقیقاً مطابق دستور پزشک مصرف کنند.
برای برادی کاردی به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای بررسی اولیه میتوان به پزشک عمومی، متخصص داخلی یا متخصص قلب و عروق مراجعه کرد. در صورت وجود اختلالات پیچیده ریتم قلب، ممکن است ارزیابی توسط متخصص الکتروفیزیولوژی قلب نیز لازم باشد.
جهت مشاوره و دریافت نوبت از دکتر علیرضا قربانی شریف اقدام کنید.