رگ اضافه قلب معمولاً به وجود یک مسیر الکتریکی غیرطبیعی در قلب گفته میشود که میتواند باعث تپش قلب سریع و اختلال در ریتم طبیعی آن شود. برخلاف نام رایج این عارضه، رگ اضافه در بیشتر موارد یک رگ خونی واقعی نیست، بلکه مسیر فرعی انتقال پیامهای الکتریکی بین حفرههای قلب است. این وضعیت اغلب مادرزادی است و ممکن است با سندرم ولف پارکینسون وایت (WPW) ارتباط داشته باشد.
علت به وجود آمدن رگ اضافه قلب معمولاً به تکامل سیستم الکتریکی قلب در دوران جنینی مربوط میشود و در بعضی افراد زمینه ژنتیکی دارد. بااینحال، همه افرادی که این مسیر را دارند دچار بیماری یا علائم خطرناک نمیشوند. شناخت علت ایجاد، علائم، روشهای تشخیص و خطرات احتمالی آن کمک میکند تا بدانید در چه شرایطی بررسی تخصصی یا درمان ضروری است.
رگ اضافه قلب چیست؟
رگ اضافه قلب یا مسیر الکتریکی فرعی (Accessory Pathway) یک ارتباط غیرطبیعی بین دهلیزها و بطنهای قلب است که میتواند پیامهای الکتریکی را خارج از مسیر طبیعی هدایت کند. وجود این مسیر در برخی افراد زمینه ایجاد ضربان سریع و نامنظم را فراهم میکند.
در قلب سالم، پیام الکتریکی از گره سینوسی آغاز میشود و پس از عبور از دهلیزها به گره دهلیزیبطنی (AV) میرسد. این گره با ایجاد تأخیری کوتاه، به هماهنگی ضربان قلب کمک میکند. اما در افرادی که مسیر اضافه دارند، پیام الکتریکی ممکن است از راه دیگری نیز بین دهلیز و بطن منتقل شود و باعث ایجاد مدارهای الکتریکی غیرطبیعی شود.
برای درک بهتر این فرایند میتوانید مطلب عملکرد سیستم هدایت الکتریکی قلب را مطالعه کنید.
اگر در نوار قلب شما وجود مسیر الکتریکی اضافه تشخیص داده شده یا سابقه تپش قلب ناگهانی دارید، میتوانید برای بررسی دقیق وضعیت خود با دکتر علیرضا قربانی شریف، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ الکتروفیزیولوژی، مشورت کنید.

علت به وجود آمدن رگ اضافه قلب چیست؟
مهمترین علت ایجاد رگ اضافه قلب، باقی ماندن یک مسیر ارتباطی غیرطبیعی بین دهلیزها و بطنها در دوران رشد جنین است. این مسیر از زمان تولد وجود دارد، اما ممکن است تا سالها هیچ علامتی ایجاد نکند. در بعضی بیماران نیز عوامل ژنتیکی یا بیماریهای مادرزادی قلب در ایجاد آن نقش دارند.
اختلال در تکامل سیستم الکتریکی قلب
در دوران جنینی، بافتهای قلب بهتدریج رشد میکنند و مسیرهای طبیعی هدایت الکتریکی شکل میگیرند. در روند تکامل، ارتباط الکتریکی میان دهلیزها و بطنها باید عمدتاً از طریق سیستم هدایت تخصصی قلب برقرار شود.
گاهی یک ارتباط عضلانی اضافی باقی میماند و مسیر مستقلی برای انتقال پیام ایجاد میکند. این مسیر میتواند پیامهای الکتریکی را از گره AV دور بزند و زمینه بروز آریتمی را فراهم کند.
عوامل ژنتیکی و ارثی
بیشتر موارد مسیر الکتریکی اضافه بدون سابقه خانوادگی مشخص اتفاق میافتند. بااینحال، در تعداد کمی از افراد، این اختلال میتواند زمینه ارثی داشته باشد.
برخی تغییرات ژنتیکی مانند تغییرات ژن PRKAG2 با انواع خاصی از پیشتحریکی قلب ارتباط دارند. بنابراین اگر چند نفر از اعضای خانواده به سندرم WPW مبتلا هستند، بهتر است این موضوع هنگام ارزیابی قلب مطرح شود.
ارتباط با بیماریهای مادرزادی قلب
برخی ناهنجاریهای مادرزادی قلب با احتمال بیشتر وجود مسیر الکتریکی اضافه همراه هستند. یکی از شناختهشدهترین آنها ناهنجاری ابشتین است که ساختار دریچه سهلتی قلب را تحت تأثیر قرار میدهد.
البته بسیاری از افرادی که مسیر اضافه دارند، از نظر ساختار قلب کاملاً طبیعی هستند و مشکل آنها تنها به سیستم هدایت الکتریکی مربوط میشود.
آیا رگ اضافه قلب در بزرگسالی ایجاد میشود؟
مسیر الکتریکی اضافه معمولاً در بزرگسالی به وجود نمیآید، بلکه از زمان تولد وجود داشته و ممکن است علائم آن دیرتر ظاهر شوند. بعضی افراد در دوران کودکی هیچ مشکلی ندارند، اما در نوجوانی یا بزرگسالی برای اولین بار دچار تپش قلب ناگهانی میشوند.
عواملی مانند استرس، کمخوابی، مصرف زیاد کافئین یا فعالیت شدید ممکن است در برخی افراد حملات تپش قلب را تحریک کنند؛ اما علت تشکیل مسیر اضافه نیستند. به همین دلیل، حتی اگر علائم با اضطراب شروع شوند، نباید بدون بررسی پزشکی آنها را صرفاً عصبی دانست.
علائم رگ اضافه قلب چیست؟
شایعترین علامت رگ اضافه قلب، حملات ناگهانی تپش قلب است. این حملات ممکن است در حالت استراحت یا هنگام فعالیت شروع شوند و از چند ثانیه تا مدت طولانیتری ادامه داشته باشند. گاهی ضربان قلب بدون هشدار افزایش پیدا میکند و سپس بهطور ناگهانی به حالت طبیعی برمیگردد.

مهمترین علائم احتمالی عبارتاند از:
- تپش قلب ناگهانی: احساس ضربان بسیار سریع یا کوبنده در قفسه سینه
- سرگیجه و سبکی سر: بهویژه هنگام افزایش شدید ضربان قلب
- تنگی نفس: احساس کمبود هوا در زمان حمله آریتمی
- ضعف و خستگی: کاهش توان انجام فعالیتهای معمول
- درد یا فشار قفسه سینه: بهخصوص هنگام تپش قلب شدید
- غش یا نزدیک شدن به غش: از نشانههای مهمی که به بررسی فوری نیاز دارند
البته همه این علائم اختصاصی رگ اضافه قلب نیستند. بسیاری از اختلالات دیگر نیز میتوانند تپش قلب ایجاد کنند. برای آشنایی با سایر دلایل میتوانید مقاله تاکیکاردی قلبی و علتهای آن را مطالعه کنید.
در صورت تکرار حملات تپش قلب، بررسی ریتم قلب اهمیت دارد. برای تشخیص علت و ارزیابی نیاز به درمان میتوانید برای دریافتنوبت و بررسی وضعیت از دکتر قربانی شریف اقدام کنید.
آیا رگ اضافه قلب خطرناک است؟
وجود مسیر الکتریکی اضافه همیشه خطرناک نیست. بسیاری از افراد ممکن است تا سالها بدون علامت زندگی کنند و این وضعیت تنها هنگام انجام نوار قلب مشخص شود.
بااینحال، در برخی بیماران، مسیر اضافه میتواند باعث ایجاد آریتمیهای سریع شود. یکی از نگرانیهای مهم، وقوع فیبریلاسیون دهلیزی همراه با انتقال بسیار سریع پیامهای الکتریکی به بطنهاست. این وضعیت در موارد نادر میتواند به آریتمی خطرناک بطنی منجر شود.
بر اساس راهنمای انجمن قلب آمریکا درباره آریتمیها، ویژگیهای مسیر الکتریکی اضافه در تعیین میزان خطر اهمیت دارند. بنابراین صرف وجود این مسیر به معنای خطر یکسان برای همه افراد نیست.
اگر تپش قلب با غش، درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا ضعف ناگهانی همراه باشد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

رگ اضافه قلب چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص مسیر الکتریکی اضافه معمولاً با نوار قلب آغاز میشود. پزشک با توجه به علائم، سابقه بیماری و نتایج بررسیهای اولیه مشخص میکند که آیا آزمایشهای تکمیلی لازم هستند یا خیر.
نوار قلب (ECG)
در برخی افراد مبتلا به WPW، نوار قلب تغییراتی مانند کوتاه شدن فاصله PR و وجود موج دلتا را نشان میدهد. این تغییرات میتوانند نشانه فعال بودن مسیر الکتریکی فرعی باشند.
البته بعضی مسیرهای اضافه در نوار قلب معمولی مشخص نمیشوند و برای شناسایی آنها بررسیهای بیشتری لازم است.
هولتر قلب
اگر حملات تپش قلب بهصورت دورهای اتفاق بیفتند، پزشک ممکن است هولتر قلب تجویز کند. این دستگاه فعالیت الکتریکی قلب را طی فعالیتهای روزانه ثبت میکند و به شناسایی آریتمیهای گذرا کمک میکند.
مطالعه الکتروفیزیولوژی قلب (EPS)
در مواردی که نیاز به بررسی دقیقتر وجود دارد، مطالعه الکتروفیزیولوژی انجام میشود. در این روش، فعالیت الکتریکی داخل قلب با کاتترهای مخصوص ثبت میشود تا محل مسیر اضافه و ویژگیهای آن مشخص شود.
گاهی اکوکاردیوگرافی نیز برای بررسی ساختمان قلب و شناسایی بیماریهای همراه درخواست میشود.
آیا رگ اضافه قلب درمان میشود؟
بله، برای مسیرهای الکتریکی اضافه روشهای درمانی مؤثری وجود دارد. بااینحال، همه افراد دارای رگ اضافه قلب به درمان تهاجمی نیاز ندارند و تصمیمگیری به علائم، نوع آریتمی و میزان خطر بستگی دارد.
در افراد بدون علامت، ممکن است پس از ارزیابی خطر، پیگیری یا بررسیهای تکمیلی توصیه شود. در افراد علامتدار نیز بسته به نوع آریتمی، درمان دارویی یا غیرفعال کردن مسیر اضافه با روش ابلیشن مطرح میشود. مصرف خودسرانه داروهای کنترل ضربان مناسب نیست؛ زیرا بعضی داروها در برخی آریتمیهای همراه WPW میتوانند خطرناک باشند.
درمان رگ اضافه قلب با ابلیشن
ابلیشن یکی از روشهای مؤثر برای از بین بردن عملکرد مسیر الکتریکی اضافه است. در این روش، متخصص الکتروفیزیولوژی با استفاده از کاتتر، محل مسیر غیرطبیعی را شناسایی و با انرژی مناسب غیرفعال میکند.
این همان روشی است که گاهی بیماران آن را «سوزاندن رگ اضافه قلب» مینامند. برای آشنایی با نحوه انجام، میزان موفقیت، عوارض و مراقبتهای آن، مقاله ابلیشن قلب را مطالعه کنید.
آیا رگ اضافه قلب همان رگ خونی اضافی است؟
در اصطلاح رایج بیماران، رگ اضافه قلب معمولاً به مسیر الکتریکی اضافی اشاره دارد، اما گاهی منظور از رگ اضافه، عروق خونی جانبی قلب است.
عروق جانبی کرونر، رگهای کوچکی هستند که ممکن است در پاسخ به تنگی تدریجی عروق کرونر بزرگتر شوند و به خونرسانی عضله قلب کمک کنند. این وضعیت با سندرم WPW و مشکلات هدایت الکتریکی ارتباط مستقیمی ندارد.
بنابراین اگر پزشک در آنژیوگرافی یا تصویربرداری از وجود عروق اضافی صحبت کرده است، باید مشخص شود منظور یک ناهنجاری عروقی است یا مسیر الکتریکی فرعی.
برای بررسی وجود مسیر الکتریکی اضافه، علت تپش قلب و انتخاب روش درمان متناسب با شرایط خود میتوانید با دکتر علیرضا قربانی شریف، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ الکتروفیزیولوژی، مشورت کنید.
جهت مشاوره و دریافت نوبت از دکتر علیرضا قربانی شریف اقدام کنید.
سؤالات متداول رگ اضافی قلب
بیشتر موارد رگ اضافه قلب بهصورت پراکنده ایجاد میشوند و ارثی نیستند. بااینحال، در تعداد محدودی از بیماران، بهویژه برخی انواع خانوادگی WPW، عوامل ژنتیکی نقش دارند.
خیر. استرس باعث تشکیل مسیر الکتریکی اضافه نمیشود، اما ممکن است حملات تپش قلب را در برخی افراد تحریک کند.
گاهی فعالیت الکتریکی مسیر اضافه با گذشت زمان تغییر میکند یا دیگر در نوار قلب دیده نمیشود. بااینحال، این موضوع لزوماً به معنی از بین رفتن کامل مسیر یا نبود خطر آریتمی نیست.
میزان فعالیت مجاز به نوع مسیر الکتریکی، علائم و نتایج ارزیابی تخصصی بستگی دارد. بهخصوص برای ورزشهای سنگین یا رقابتی، بهتر است ابتدا خطر آریتمی بررسی شود.
در موارد نادر، بعضی مسیرهای الکتریکی اضافه میتوانند زمینه ایجاد آریتمیهای تهدیدکننده زندگی را فراهم کنند. بااینحال، این خطر برای همه بیماران یکسان نیست و با ارزیابی تخصصی مشخص میشود.
خیر. سوراخ قلب یک ناهنجاری ساختاری در دیوارههای قلب است، اما مسیر الکتریکی اضافه یک اختلال در هدایت پیامهای الکتریکی محسوب میشود. این دو وضعیت از نظر علت، تشخیص و درمان تفاوت دارند.